سرقت علمی به این صورت تعریف شده است: “برداشتن و به نام خود قلمداد کردن ایده یا کلمات دیگران”.  البته سرقت علمی در تمامی طول تاریخ علم وجود داشته است اما امروزه به دلیل پیشرفت فناوری و امکان دسترسی ساده و سریع به اطلاعات به سادگی قابل تشخیص می باشد. سرقت علمی با دلایل متفاوتی صورت می ­گیرد، این امر ممکن است به دلیل جهل یا عدم اطلاع از نحوه صحیح تشکر از دیگران یا منبع دادن به آنها باشد یا به دلیل کسب منافع شخصی، به طور عمد و به قصد فریب دیگران انجام شود. برخی مواقع سرقت علمی توسط دانشجویان و محققانی انجام می­ گیرد که از آگاهی کافی در این زمینه برخوردار نمی ­باشند، بسیاری از صاحب نظران بر این باورند که با جلوگیری از ایجاد شرایط سرقت، آگاهی دادن و تبین قوانین موجود در این زمینه برای عموم می ­توان با این پدیده ناخوشایند مقابله نمود.

باید دقت کرد که سرقت علمی تنها هنگام استفاده مستقیم از متن مقالات یا کتاب­ها رخ نمی‌دهد، و هرگونه استفادۀ بی‌ملاحظه از متن، تصویر، ایده یا طرح مضبوط و غیرمضبوط که خالق اصلی آن ما نباشیم را در بر می‌گیرد.

طبیعتا زمانی که قصد نگارش یک مقاله علمی را داریم باید به مقالات و کتاب­های نوشته شده پیرامون موضوع پژوهشی مقاله مراجعه نماییم، برای بسیاری از نویسندگان مرز بین پژوهش ودستبرد علمی معمولا مبهم و نامشخص است. گاهی پژوهشگران بر این باورند که  کپی کردن مطالب و استناد به آنها در راستای یک فعالیت علمی بلامانع است اما واقعیت این است که کپی تعداد زیادی از کلمات یا ایده ­ها از یک منبع به طوریکه قسمت عمده کار ما را تشکیل دهد، چه به آن استناد شده باشد چه نشده باشد دستبرد علمی تلقی می­شود.

مقالات، پایان­ نامه­ ها و متون علمی سرقت شده به اشکال متفاوت تهیه می­ شوند، گاهی فرد متخلف از روی عمد متن علمی نویسنده اصلی را تنها با تغییر اطلاعات فردی به نام خود منتشر می­ کند در این موارد غالبا تشخیص تقلب به سادگی امکان­ پذیر بوده و تنها با چک کردن قسمتی از متن در موتورهای جستجوی محتوا می­ توان به مطلب اصلی دست یافت. اما دسته دومی از سارقان علمی هم وجود دارند که مطالب و ایده­ های نویسنده اصلی را با جملاتی تغییریافته یا زبانی متفاوت از آنچه در متن اصلی نوشته شده بیان می­ کنند و طبیعتا کشف این تقلب­ ها به سادگی دسته قبلی امکان­ پذیر نمی­ باشد. گاه نیز فرد متخلف تغییراتی در خلاصه و مقدمه، داده و یا مثلا از اطلاعات جداول موجود در مستند اصلی نمودارهایی تهیه و به جای جداول قرار می­دهد. در این موارد برای تشخیص تقلب می­توان از انواع نرم افزارهای موجود استفاده نمود.

مواردی ساده ­تر نیز وجود دارد که غالبا به مشکلات مرتبط با نگارش مقالات به زبان­های خارجی مرتبط می ­باشد در این حالت نویسنده به دلیل ضعف خود در نوشتن جملات یا پاراگراف­های مشابه را از مقالات موجود به زبان مورد نظر کپی می­ کند.

در مقاله بعدی مطالب بیشتری پیرامون نحوه کشف تخلف و همچنین تشخیص و مراعات حدفاصل تقلب و تحقیق علمی بیان خواهیم نمود

مراجع:
  • محمدرضا سهرابی، دانشیار پزشکی اجتماعی، مرکز تحقیقات عوامل اجتماعی موثر بر سلامت و گروه پزشکی
  • اجتماعی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران ” دستبرد علمی: مصدا ق­ها و روش­های پیش­گیری از آن”
  • سیده زهرا بطحائی دانشیار دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس ” سرقت علمی: تعریف، مصادی قها و راهکارهای جلوگیری، پیشگیری و تشخیص”
  • http://www.samimnoor.ir/view/fa/ArticleView?itemId=14

 

به قلم: معصومه اکرمی نسب
تهیه شده در  پژوهشیار | TFETIMES