در اقتصاد رفتاری اصطلاحی به نام حسابگری ذهنی وجود دارد. بر اساس این، افراد تمایل دارند که پول‌های خود را با توجه به اینکه از چه منبعی به دست آورده‌اند و یا قرار است پول خود را صرف چه‌کارهایی کنند، طبقه‌بندی نمایند. مثلاً حساب پس‌انداز، حساب خرید غذا، حساب خرید کتاب و … را از هم جدا می‌کنند. درواقع افراد دارایی‌های خود را به حساب‌های غیرقابل‌انتقال و جداگانه تقسیم می‌کنند و درجات مختلفـی از مطلوبیـت را بـرای هـر گروه از آن‌ها تخصیص می‌دهند. و به‌جای آنکه دارایی‌ها به‌طور پیوسته ارزیابی شوند، به‌صورت تک‌تک موردتوجه قرار می‌گیرند.

حسابگری ذهنی اولین بار در سال ۱۹۸۰ توسط Richard Thaler ارائه شد. کانمن و تورسکی در آزمایشی که در ادامه آمده است این مفهوم را نشان داند.

فرض کنید از چند روز قبل برای دیدن نمایشی یک بلیت به ارزش ۱۰ دلار تهیه‌کرده‌اید. در زمان مراجعه به تئاتر متوجه می‌شوید که بلیت خود را گم‌کرده‌اید. آیا حاضرید با ۱۰ دلار دیگر یک بلیت تهیه کنید؟ فقط ۴۶ درصد از آزمودنی‌ها گزینه خرید بلیت را انتخاب کردند. حال فرض کنید برای خرید بلیت به تئاتر رفته‌اید، در لحظه خرید متوجه می‌شوید که ۱۰ دلار گم‌کرده‌اید، آیا با یک ۱۰ دلاری دیگر بلیت می‌خرید؟ در این حالت ۸۸ درصد از آزمودنی‌ها گزینه خرید بلیت را انتخاب کردند. در هر دو حالت با خرید بلیت، ۲۰ دلار از حساب پولی کاسته می‌شود ولی در حالت اول برای آزمودنی این حس به وجود می‌آید که ۲۰ دلار برای خرید بلیت هزینه کرده است که بیش از حساب ذهنی برای تماشای نمایش بوده است (۱۰ دلار). به همین خاطر درصد انتخاب خرید مجدد بلیت کاهش پیدا می‌کند. این امر نشان می‌دهد که پول تعویض‌پذیر و fungible نیست و زمانی که آن را برای انجام کاری کنار می‌گذاریم، ارزش پول تغییر می‌کند.

 

منبع: اندیشکده مطالعات حاکمیت و سیاست گذاری